Narażenie na radon i produkty jego rozpadu

Narażenie ogółu ludności od naturalnych źródeł promienio­wania jonizującego  wynosi ok. 2,45 mSv/rok, co sta­nowi 63,5% całkowitej dawki skutecznej dla statystycznego mieszkańca Polski (3,86 mSv/rok). Największy udział w tym narażeniu ma radon i produk­ty jego rozpadu, od których statystyczny mieszkaniec Polski otrzymuje dawkę wynoszącą  ok. 1,20 mSv/rok.

Radon jest stałym składnikiem powietrza atmosferycznego i najcięższym gazem szlachetnym, jest niewidoczny, nie ma zapachu ani smaku. Najczęściej spotykamy w naturze jest izotop Radon-222, (oznaczony symbolem 222Rn).  Jego krótkożyciowe produkty rozpadu  mogą wnikać do naszego układu oddechowego wraz aerozolami z powietrza, a następnie ulegać dalszemu rozpadowi promieniotwórczemu. W ten sposób zwiększa się ryzyko wystąpienia zagrożenia dla zdrowia ludzkiego (nowotwory układu oddechowego), z uwagi na fakt, iż w trakcie rozpadu promieniotwórczego Radonu-222 emitowane jest krótko zasięgowe  i wysokoenergetyczne promieniowanie alfa. Radon Rn-222 i produkty jego rozpadu jest uznawany przez Międzynarodową Agencję Badań nad Rakiem (IARC) jako czynnik rakotwórczy klasy 1 (IARC, 2012 ).

Pliki do pobrania:

Powiadomienia o wykonywaniu działalności związanej z narażeniem na promieniowanie jonizujące

Małopolski Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny (zwany dalej: MPWIS) na podstawie art. 4 ust 1a ustawy Prawo atomowe  (Dz. U. z 2019 r. poz. 1792 z późn zm.) przypomina o obowiązku powiadamiania MPWIS o wykonywaniu działalności związanej z narażeniem na promieniowanie jonizujące
w poniższym zakresie:

  • wykorzystaniu wód termalnych do produkcji energii,
  • wydobywaniu lub przerobie fosforytów, w tym produkcji fosforu, kwasu fosforowego lub nawozów fosforowych,
  • uzdatnianiu lub filtrowaniu wód podziemnych,
  • produkcji surówki z rudy żelaza,
  • pozyskiwaniu pierwiastków ziem rzadkich z monacytu,
  • produkcji cyny, ołowiu lub miedzi,
  • produkcji cyrkonu lub cyrkonii,
  • 10) produkcji pigmentu TiO2,
  • eksploatacji elektrowni węglowych, w tym konserwacji kotłów,
  • produkcji cementu, w tym konserwacji pieców klinkierowych,
  • przerobie rudy niobu lub tantalu
  • produkcji związków toru lub wytwarzaniu produktów zawierających tor,
  • wykonywaniu pracy w miejscach pracy, w których, mimo podjęcia działań zgodnie z zasadą optymalizacji, stężenie radonu wewnątrz pomieszczeń w tych miejscach pracy przekracza poziom odniesienia, o którym mowa w art. 23b ustawy Prawo atomowe  *

* polegającej na wykonywaniu pracy w miejscach pracy niepodlegających nadzorowi organów nadzoru górniczego

Kliniczne audyty wewnętrzne w jednostce ochrony zdrowia

Małopolski Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny przypomina, iż zgodnie z przepisami art. 33u oraz art. 33v, ust. 1, 6 i 7 ustawy Prawo atomowe (tekst jednolity: Dz. U. z 2019 r., poz. 1792 z pózn. zm. ) jednostki ochrony zdrowia są zobowiązane do:

  • przeprowadzanie audytów klinicznych wewnętrznych nie rzadziej niż co rok;
  • sporządzania pisemnych raportów z przeprowadzonych audytów klinicznych wewnętrznych   (art. 33v ust. 6),
  • przekazywania ww. raportów do właściwych komisji do spraw procedur i audytów klinicznych zewnętrznych  (art. 33v ust. 7).

Krajowe Centrum Ochrony Radiologicznej w Ochronie Zdrowia przygotowało wzór raportu z przeprowadzonego audytu klinicznego wewnętrznego w rentgenodiagnostyce (w tym stomatologii i densytometrii kostnej) oraz radiologii zabiegowej), który został rekomendowany do stosowania jednostkom ochrony zdrowia przez Przewodniczącego komisji do spraw procedur i audytów klinicznych zewnętrznych – Konsultanta krajowego w dziedzinie radiologii i diagnostyki obrazowej.

Wzór raportu z audytu klinicznego wewnętrznego w zakresie rentgenodiagnostyki (w tym stomatologii i densytometrii kostnej) oraz radiologii zabiegowej oraz informacje o trybie przekazywania raportów z audytów klinicznych wewnętrznych znajduje się na stronie internetowej Krajowego Centrum Ochrony Radiologicznej w Ochronie Zdrowia (https://www.kcor.gov.pl/index.php/pl/audyty-kliniczne-wewnetrzne)

Zgody na udzielanie świadczeń zdrowotnych z użyciem promieniowania jonizującego

Małopolski Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny ( MPWIS ) przypomina, że wszystkie jednostki ochrony zdrowia prowadzące działalność  związaną z narażeniem na promieniowanie jonizujące w celach medycznych polegającej na udzielaniu świadczeń zdrowotnych z zakresu badań rentgenodiagnostycznych, badań diagnostycznych związanych z podawaniem pacjentom produktów radiofarmaceutycznych oraz zabiegów z zakresu radiologii  zabiegowej na podstawie art. 33q ustawy z dnia  29 listopada 2000 r. – Prawo atomowe (tekst  jednolity. Dz. U. z 2019 r., poz. 1792 ) są zobowiązane do wystąpienia do MPWIS z wnioskiem o wydanie zgody na udzielanie świadczeń zdrowotnych.Obowiązek ten nie dotyczy jednostek użytkujących wyłącznie rentgenowskie aparaty stomatologiczne do zdjęć wewnątrzustnych oraz urządzeń służących wyłącznie do densytometrii kości.
Małopolski Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny informuje również, że wzorcowe procedury radiologiczne zostały opublikowane w poniżej wymienionych dokumentach:

  • radiologia – diagnostyka obrazowa i radiologia zabiegowa – Obwieszczenie Ministra Zdrowia
    z dnia 10 listopada 2015 r. w sprawie ogłoszenia wykazu wzorcowych procedur radiologicznych
    z zakresu radiologii – diagnostyki obrazowej i radiologii zabiegowej
    (Dz. Urz. Min. Zdrow.
    z 2015 r., poz. 78);
  • radioterapia onkologiczna –Obwieszczenie Ministra Zdrowia z dnia 22 grudnia 2014 r.
    w sprawie ogłoszenia wykazu wzorcowych procedur radiologicznych z zakresu radioterapii onkologicznej (Dz. Urz. Min. Zdrow. z 2014 r., poz. 81);
  • medycyna nuklearna –Obwieszczenie Ministra Zdrowia z dnia 22 grudnia 2014 r. w sprawie ogłoszenia wykazu wzorcowych procedur radiologicznych z zakresu medycyny nuklearnej
    (Dz. Urz. Min. Zdrow. z 2014 r., poz. 82)

Przedmiotowa zgoda jest wydawana przez MPWIS  po uzyskaniu pozytywnej opinii odpowiednio właściwego miejscowo konsultanta wojewódzkiego  w dziedzinie radiologii i diagnostyki obrazowej albo konsultanta wojewódzkiego w dziedzinie medycyny nuklearnej.

załączniki:

Wniosek_ wydanie-zgody_33q – plik doc

Wniosek_ wydanie-zgody_33q – pdf

Procedura uzyskiwania zezwolenia na uruchomienie i stosowanie aparatu rtg / uruchomienie pracowni rtg

Wykonywanie działalności polegającej na uruchamianiu i stosowaniu aparatów rentgenowskich do celów diagnostyki medycznej, radiologii zabiegowej, radioterapii powierzchniowej i radioterapii schorzeń nienowotworowych oraz uruchamianie medycznej pracowni rentgenowskiej wymaga zezwolenia na podstawie ustawy z dnia 29 listopada 2000r. – Prawo atomowe (tekst jednolity Dz. U. z 2019 r., poz. 1792 z pózn.zm.).

Zezwolenie na uruchamianie  lub  stosowanie aparatów rentgenowskich do celów diagnostyki medycznej, radiologii zabiegowej, radioterapii powierzchniowej i radioterapii schorzeń nienowotworowych oraz uruchamianie medycznych pracowni rentgenowskich stosujących takie aparaty wydaje właściwy terenowo państwowy wojewódzki inspektor sanitarny na wniosek kierownika jednostki organizacyjnej.

Zgodnie  z art. 123 ustawy Prawo atomowe – kierownik jednostki organizacyjnej, który bez wymaganego zezwolenia podejmuje działalność polegającą na stosowaniu źródeł promieniowania jonizującego podlega administracyjnej karze pieniężnej w wysokości nieprzekraczającej pięciokrotności kwoty przeciętnego wynagrodzenia w gospodarce narodowej w roku kalendarzowym poprzedzającym popełnienie czynu, ogłaszanego przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego  na podstawie art. 20 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych.

Więcej „Procedura uzyskiwania zezwolenia na uruchomienie i stosowanie aparatu rtg / uruchomienie pracowni rtg”

Karta urządzenia radiologicznego – dane urządzeń radiologicznych znajdujących się w zasobach jednostek ochrony zdrowia województwa małopolskiego

Szanowni Państwo,

Małopolski Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny, jako organ sprawujący nadzór w zakresie przestrzegania warunków ochrony radiologicznej, zgodnie z art. 33r ustawy z dnia  29 listopada 2000 r. Prawo atomowe (tekst jednolity Dz. U. z 2019 r. poz. 1792 z pózn.zm.), zobowiązany jest do przekazywania Głównemu Inspektorowi Sanitarnemu informacji w zakresie urządzeń radiologicznych używanych do rentgenodiagnostyki i terapii.

Informacje te służą m.in. aktualizacji krajowej bazy danych urządzeń radiologicznych, prowadzonej przez Głównego Inspektora Sanitarnego zgodnie z rozporządzeniem Ministra Zdrowia  z dnia 27 marca 2008 r. w sprawie bazy danych urządzeń radiologicznych  (Dz. U. 2008 r. Nr 59 poz. 366).

Wzór wniosku o wygaszenie zezwolenia

Wzór wniosku o wygaszenie zezwoleń wydanych przez Małopolskiego Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego  na uruchamianie i stosowanie aparatu (ów) rentgenowskiego (ich) do celów diagnostyki medycznej / radiologii zabiegowej / radioterapii powierzchniowej i radioterapii schorzeń nienowotworowych

oraz uruchamianie pracowni stosujących aparaty  rentgenowskie w ww. celach medycznych: diagnostyki medycznej / radiologii zabiegowej / radioterapii powierzchniowej i radioterapii schorzeń nienowotworowych.

Pliki do pobrania:

Zasady Ochrony Radiologicznej Pacjenta oraz Personelu

Oddział Nadzoru Higieny Radiacyjnej Wojewódzkiej Stacji Sanitarno-Epidemiologicznej w Krakowie w ramach sprawowanego nadzoru nad jednostkami ochrony zdrowia udzielającymi świadczeń zdrowotnych w zakresie diagnostyki z użyciem promieniowania jonizującego, przedstawia Państwu materiały informacyjne IAEA (International Atomic Energy Agency) dotyczące zasad ochrony radiologicznej pacjenta i personelu podczas procedur radiologicznych.

Plakaty prezentują 10 zasad ochrony radiologicznej: dzieci podczas zabiegów interwencyjnych, pacjenta podczas fluoroskopii, personelu podczas fluoroskopii, pacjenta w TK oraz 10 zasad dotyczących właściwego skierowania na badania TK. Informacje te zostały przetłumaczone przez Krajowe Centrum Ochrony Radiologicznej w Ochronie Zdrowia.

Więcej informacji na stronie IAEA – https://rpop.iaea.org/RPOP/RPoP/Content/index.htm

 

Paweł Kwietniowski
Oddział Nadzoru Higieny Radiacyjnej
Data wprowadzenia: 06.11.2013 r.
Data ostatniej aktualizacji: 06.11.2013 r.

————————-

Pliki do pobrania:

fluoroskopia – ochrona radiologiczna pacjenta.pdf

TK-skierowania.pdf

fluoroskopia-ochrona radiologiczna personelu.pdf

ochrona radiologiczna pacjenta-dzieci.pdf

TK-ochrona radiologiczna pacjenta.pdf

Obowiązki i uprawnienia Inspektora Ochrony Radiologicznej

W związku z epidemią koronawirusa SARS-CoV-2 został przedłużony okres obowiązywania uprawnień inspektora ochrony radiologicznej, nadanych m.in. przez Głównego Inspektora Sanitarnego na podstawie art. 7 ust. 5 ustawy z dnia 29 listopada 2000 r. – Prawo atomowe (Dz. U. z 2019 r. poz. 1792  z późn. zm.).

Informacja o wydłużeniu uprawnień inspektora ochrony radiologicznej w związku z zaistniałą sytuacją została zawarta w ustawie o szczególnych instrumentach wsparcia w związku z rozprzestrzenianiem się wirusa SARS-CoV-2 (Dz. U. z 2020r., poz. 695).

Zgodnie z art. 15zzzzn ww. ustawy uprawnienia inspektora ochrony radiologicznej, o których mowa w art. 7 ust. 3 lub 5 ustawy z dnia 29 listopada 2000 r. – Prawo atomowe, których ważność upłynęła w okresie obowiązywania stanu zagrożenia epidemicznego albo upływa   w okresie obowiązywania stanu epidemii albo w okresie 30 dni następujących po ich odwołaniu, zachowują ważność przez okres kolejnych 9 miesięcy od dnia upływu terminu ich ważności.

Więcej informacji na stronie Głównego Inspektora Sanitarnego (www.gis.gov.pl)

Zgodnie z przepisami art. 7 ust. 5 ustawy Prawo atomowe (tekst jednolity: Dz.U. 2019, poz. 1792 z późn. zm.) wewnętrzny nadzór nad przestrzeganiem wymagań ochrony radiologicznej w jednostkach ochrony zdrowia wykonujących działalność polegającą na:

1)  uruchamianiu lub stosowaniu aparatów rentgenowskich w medycznej pracowni rentgenowskiej lub uruchamianiu takich pracowni, lub

2)  uruchamianiu lub stosowaniu aparatów rentgenowskich do celów rentgenodiagnostyki, radiologii zabiegowej, radioterapii powierzchniowej lub radioterapii schorzeń nienowotworowych poza medyczną pracownią rentgenowską

– sprawuje osoba, która posiada uprawnienia inspektora ochrony radiologicznej dla tych działalności.

Wymaganie to nie dotyczy jednostki ochrony zdrowia wykonującej działalność związaną   z narażeniem polegającą jedynie na wykonywaniu stomatologicznych zdjęć wewnątrzustnych za pomocą aparatów rentgenowskich służących wyłącznie do tego celu lub wykonującej działalność związaną z narażeniem polegającą jedynie na wykonywaniu densytometrii kości za pomocą aparatów rentgenowskich służących wyłącznie do tego celu.

Więcej „Obowiązki i uprawnienia Inspektora Ochrony Radiologicznej”

Bezpieczne korzystanie z telefonów komórkowych

Jak ograniczyć skutki oddziaływania promieniowania elektromagnetycznego telefonów komórkowych:

  • rozmawiając przez telefon trzymać go w pewnej odległości od głowy
  • używać zestawów słuchawkowych lub głośno mówiących
  • unikać rozmów przy niskim poziomie sygnału anteny stacjonarnej. Starać się wybierać miejsca o możliwie najsilniejszym sygnale ze stacji bazowej (każdy telefon ma wskaźnik poziomu sygnału, więc można to kreślić)
  • skrócić czas rozmów do niezbędnego minimum
  • w czasie rozmowy nie dotykać ręką anteny
  • podczas kupowania telefonu zwracać uwagę na aparaty z zewnętrzna anteną
  • podczas kupowania aparatu zwrócić uwagę, by wartość współczynnika SAR (Specific Absorption Rate) była jak najniższa. SAR określa jak duża część energii emitowanej przez telefon komórkowy zamieniana jest przez organizm na ciepło. Maksymalna wartość SAR w przypadku telefonów sprzedawanych w Europie wynosi 2W/kg masy ciała dla próbki o wadze 10g. Wszystkie dostępne na rynku aparaty spełniają tę normę, jednak różnice w wartościach SAR różnych modeli mogą być znaczne – niektóre modele mają SAR o wartości nawet poniżej 0,1W/kg, w przypadku niektórych innych modeli, podczas testów, stwierdzono wartości kilkunastokrotnie wyższe. Od końca 2001 roku wartości współczynnika SAR podawane są w instrukcjach obsługi wszystkich sprzedawanych w Europie modeli telefonów komórkowych.
  • jeśli aparat ma wysuwaną antenę, to należy ją wysunąć podczas rozmowy
  • unikać prowadzenia rozmów w windzie i innych zamkniętych pomieszczeniach, które wymuszają przełączanie telefonu na większą moc a także w samochodach – karoseria samochodu tłumi fale emitowane przez telefon, więc moc nadawania sygnału zostaje znacznie zwiększona. Zewnętrzna antena, nie dość, że powoduje znaczne polepszenie jakości sygnału, to jeszcze pozwala na zmniejszenie mocy nadawania. Jeśli rozmawiamy w budynkach należy podejść do okna- wówczas telefon będzie emitował znacznie mniej energii
  • zrobić krótką przerwę przed przyłożeniem aparatu do ucha. W momencie nawiązywania połączenia telefon przez krótką chwilę nadaje z mocą zbliżoną do maksymalnej. Dopiero po nawiązaniu połączenia parametry sygnału są dostosowywane do warunków odbioru oraz nadawania i moc sygnału zostaje zmniejszana
  • w czasie gdy nie używamy telefonu nie trzymać go przy sobie, a jeśli musimy to w zewnętrznym pokrowcu przy pasku, klawiaturą w stronę ciała, a baterią na zewnątrz
  • nie używać telefonu w czasie burzy
  • telefonu komórkowego nie powinny używać dzieci i osoby z rozrusznikiem serca. Z badań wynika, że dzieci absorbują promieniowanie mikrofalowe 3,3 razy bardziej intensywnie niż dorośli. Powodem jest inny kształt geometryczny głowy i właściwości elektryczne tkanek. Dodatkowo podatność organizmu dziecka na negatywne skutki zdrowotne ekspozycji może być spowodowana przebiegającymi w organizmie procesami rozwojowymi i nieukształtowaną budową i funkcjonowaniem układu nerwowego.

Dotychczas, nie ma niepodważalnych dowodów szkodliwości pola elektromagnetycznego związanego z korzystania z telefonów komórkowych. Jednak w wielu opiniach środowisk naukowych zaleca się wzmożoną ostrożność przy korzystaniu z nich. Konieczne jest zatem przeprowadzanie kolejnych badań, które rzucą więcej światła na ten problem. Jednym z największych projektów badawczych mających na celu ustalenie wpływu promieniowania jest m.in. INCNIRP M. – International Commisision on Non-Ionizing Radiation Protection, UK Stewart Enquiry oraz International EMF Project – projekt realizowany przez WHO – Międzynarodową Organizację Zdrowia. Wyniki niektórych badań dostępne są już teraz na stronie organizacji pod adresem http://www.who.int/peh-emf/. Jeśli chodzi o maszty nadawcze to w porównaniu z telefonami komórkowymi ich promieniowanie jest zdecydowanie mniejsze. W tym przypadku mierzone pobliżu stacji bazowych GSM pola elektromagnetyczne są zwykle tysiące, a nawet setki tysięcy razy niższe niż te, które powstają podczas rozmowy przez telefon komórkowy.

Informacje odnośnie źródeł promieniowania m.in. stacje bazowe telefonii komórkowej

http://miip.geomalopolska.pl

http://obserwatorium.um.krakow.pl

 

 

 

Marzena Budziosz
Oddział Higieny Radiacyjnej