\tSzczepienia ochronne stanowi\u0105 jedn\u0105 z najskuteczniejszych metod zapobiegania chorobom zaka\u017anym. Trzeba jednak wzi\u0105\u0107 pod uwag\u0119, \u017ce nie wszystkie osoby mog\u0105 korzysta\u0107 z tej metody profilaktyki, wskutek istnienia przeciwwskaza\u0144 medycznych, uniemo\u017cliwiaj\u0105cym poddanie si\u0119 szczepieniu ochronnemu. Dotyczy to m.in. os\u00f3b chorych na nowotwory oraz inne choroby przebiegaj\u0105ce z obni\u017ceniem odporno\u015bci. Ponadto nieliczne osoby, pomimo zastosowanego szczepienia, nie wytwarzaj\u0105 odporno\u015bci poszczepiennej. W tej sytuacji prowadzenie powszechnych szczepie\u0144 obowi\u0105zkowych, zapewnia w odniesieniu do wielu chor\u00f3b r\u00f3wnie\u017c ochron\u0119 osobom nieszczepionym, poprzez powstanie tzw. odporno\u015bci zbiorowiskowej. Jednak\u017ce aby osi\u0105gn\u0105\u0107 znacz\u0105ce efekty dla ca\u0142ych populacji, programy masowych szczepie\u0144 musz\u0105 by\u0107 wieloletnie i obejmowa\u0107 du\u017c\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 os\u00f3b, kt\u00f3re s\u0105 nara\u017cone na zachorowanie na dan\u0105 chorob\u0119 zaka\u017an\u0105. Na widoczne efekty tak przyj\u0119tych strategii szczepie\u0144 trzeba czasem czeka\u0107 kilka lat, chocia\u017c odporno\u015b\u0107 indywidualn\u0105 osoby szczepione uzyskuj\u0105 w ci\u0105gu kilku dni lub tygodni po szczepieniu.<\/p>\n
\tSzczepienia ochronne maj\u0105 ju\u017c ponad 200 \u2013 letni\u0105 tradycj\u0119. Jednak ich spektakularny efekt mo\u017cemy obserwowa\u0107 dopiero w ci\u0105gu ostatnich kilkudziesi\u0119ciu lat. Utrzymywanie wysokiego poziomu odporno\u015bci poprzez sukcesywne szczepienia kolejnych grup os\u00f3b, zw\u0142aszcza dzieci i m\u0142odzie\u017cy pozwoli\u0142o na istotne zminimalizowanie ryzyka wyst\u0105pienia zachorowa\u0144, a w ko\u0144cu doprowadzenie do eliminacji niekt\u00f3rych chor\u00f3b zaka\u017anych w pa\u0144stwach europejskich, a nawet do wykorzenienia na ca\u0142ym \u015bwiecie tak gro\u017anej choroby jak\u0105 by\u0142a kiedy\u015b ospa prawdziwa. Dzi\u0119ki szczepieniom nie ma ju\u017c w wi\u0119kszo\u015bci pa\u0144stw zachorowa\u0144 na poliomyelitis (chorob\u0119 Heinego \u2013 Medina). Ca\u0142a Europa jest wolna od tej choroby, a w Polsce dzi\u0119ki szczepieniom nie obserwowano jej od ponad 30 lat. Kolejn\u0105 chorob\u0105 z powa\u017cnymi powik\u0142aniami, kt\u00f3rej mo\u017cemy skuteczne zapobiega\u0107 poprzez szczepienia jest odra. R\u00f3wnie\u017c odra wraz z r\u00f3\u017cyczk\u0105 mog\u0142yby by\u0107 w najbli\u017cszej przysz\u0142o\u015bci wyeliminowane, gdyby nie pewne problemy ze szczepieniami przeciwko tym chorobom. Ocena sytuacji epidemiologiczna odry wskazuje, \u017ce jest ona w Polsce bliska eliminacji, ale s\u0105 pa\u0144stwa europejskie, gdzie poprzez nierozwa\u017cne unikanie szczepie\u0144 mamy do czynienia w ostatnich latach z epidemiami, a nawet zgonami z powodu odry. W Polsce szczepienia odnios\u0142y spektakularny sukces. Na przyk\u0142ad liczba nowych zachorowa\u0144 na odr\u0119 w Polsce przed rozpocz\u0119ciem masowych szczepie\u0144 w 1975 r. kszta\u0142towa\u0142a si\u0119 w latach epidemicznych na \u015brednim poziomie \u2013 450 przypadk\u00f3w\/100 000 mieszka\u0144c\u00f3w, a w ostatniej dekadzie najwy\u017csza z zanotowanych wynios\u0142a \u2013 0,3\/100 000 mieszka\u0144c\u00f3w. Niestety przy tak korzystnej sytuacji epidemiologicznej odry nale\u017ca\u0142o si\u0119 liczy\u0107 z mo\u017cliwo\u015bci\u0105 spadku akceptacji szczepie\u0144 przeciwko chorobie, kt\u00f3ra przesta\u0142a by\u0107 ju\u017c dla spo\u0142ecze\u0144stwa powa\u017cnym problemem zdrowotnym. U pod\u0142o\u017ca tego zjawiska le\u017cy przywo\u0142ana ju\u017c wcze\u015bniej odporno\u015b\u0107 zbiorowiskowa (wyst\u0119puj\u0105ca w przypadku odry), kt\u00f3ra zmniejsza prawdopodobie\u0144stwo zaka\u017cenia os\u00f3b wra\u017cliwych w populacji. W\u00f3wczas chronione przed zachorowaniem s\u0105 r\u00f3wnie\u017c osoby, kt\u00f3re z r\u00f3\u017cnych przyczyn nie podda\u0142y si\u0119 szczepieniu. Ten fakt, w opinii przeciwnik\u00f3w szczepie\u0144, mo\u017ce potwierdza\u0107 bezzasadno\u015b\u0107 szczepie\u0144 i brak potrzeby zaszczepienia si\u0119 w indywidualnych przypadkach. Taka sytuacja mo\u017ce prowadzi\u0107 do zmniejszenia akceptacji szczepie\u0144 i pogorszenia ich realizacji w ramach program\u00f3w szczepie\u0144 ochronnych. W nast\u0119pstwie zmniejszonej liczby wykonywanych szczepie\u0144 zmniejsza si\u0119 r\u00f3wnie\u017c liczba odczyn\u00f3w poszczepiennych, co uspokaja przeciwnik\u00f3w szczepie\u0144. Z up\u0142ywem czasu znacznie wzrasta populacja os\u00f3b nieszczepionych i nieuodpornionych. Konsekwencj\u0105 tego jest ponowny wzrost liczby zachorowa\u0144, cz\u0119sto w postaci epidemii. Obserwowany wzrost zachorowa\u0144, stwarza realne ryzyko zaka\u017cenia dla os\u00f3b nieuodpornionych. Wzrost \u015bwiadomo\u015bci zagro\u017cenia chorob\u0105 zwi\u0119ksza ponownie zainteresowanie szczepieniami. Tak\u0105 zmienn\u0105 akceptacj\u0119 szczepie\u0144 zaobserwowano w ostatnich latach przy stosowaniu potr\u00f3jnej szczepionki przeciwko odrze, \u015bwince i r\u00f3\u017cyczce (MMR), rekomendowanej przez \u015awiatow\u0105 Organizacj\u0119 Zdrowia w celu osi\u0105gni\u0119cia eliminacji odry i r\u00f3\u017cyczki. Jest to zjawisko szczeg\u00f3lnie niekorzystne w ko\u0144cowej fazie realizacji programu eliminacji tych chor\u00f3b, kt\u00f3re mia\u0142o miejsce w ostatnich latach w wielu pa\u0144stwach europejskich. W tym przypadku szczepienia s\u0105 w pewnym sensie ofiar\u0105 w\u0142asnego sukcesu. Niestety przedwczesne zaniechanie szczepie\u0144 zanim dojdzie do wykorzenienia choroby na \u015bwiecie, prowadzi do nawrotu epidemii wyr\u00f3wnawczych w\u015br\u00f3d os\u00f3b nieuodpornionych.<\/p>\n
\tPoza wymienionymi chorobami, w kt\u00f3rych zapobieganiu odniesiono najbardziej spektakularne sukcesy (dzi\u0119ki szczepieniom), w odniesieniu do wielu innych uzyskano znacz\u0105c\u0105 popraw\u0119 sytuacji epidemiologicznej tzn. mamy zdecydowanie mniej zachorowa\u0144 w por\u00f3wnaniu z latami przed wprowadzeniem szczepie\u0144. <\/p>\n
\tSzczepienia poza swoim niezaprzeczalnym ochronnym dzia\u0142aniem zapobiegaj\u0105cym zachorowaniom lub zgonom z powodu chor\u00f3b zaka\u017anych mog\u0105 powodowa\u0107 niepo\u017c\u0105dane odczyny poszczepienne i to nieraz o ci\u0119\u017ckim przebiegu. S\u0105 to jednak zdarzenia niezwykle rzadkie. Nale\u017cy pami\u0119ta\u0107, \u017ce w przypadku wszystkich obecnie stosowanych szczepionek mo\u017cliwo\u015b\u0107 wyst\u0105pienia powa\u017cnego niepo\u017c\u0105danego odczynu poszczepiennego jest zdecydowanie mniejsza, ni\u017c powaga konsekwencji wynikaj\u0105cych z choroby przeciwko kt\u00f3rej jest szczepionka. Sk\u0142ad szczepionek jest jawny i mo\u017cna go sprawdzi\u0107 w ulotce lub na stronie Urz\u0119du Rejestracji Produkt\u00f3w Leczniczych, Wyrob\u00f3w Medycznych i Produkt\u00f3w Biob\u00f3jczych (w Internecie s\u0105 dost\u0119pne charakterystyki poszczeg\u00f3lnych preparat\u00f3w szczepionkowych).<\/p>\n
\tNie nale\u017cy ulega\u0107 niepotwierdzonym negatywnym opiniom o szkodliwym dzia\u0142aniu szczepionek. Opublikowana 15 lat temu hipoteza o istnieniu zwi\u0105zku mi\u0119dzy szczepieniem potr\u00f3jn\u0105 szczepionk\u0105 przeciwko odrze, \u015bwince i r\u00f3\u017cyczce (MMR) a autyzmem, nie znalaz\u0142a potwierdzenia w licznych badaniach prowadzonych od tamtego czasu. R\u00f3wnie\u017c badanie przeprowadzone na dzieciach chorych na autyzm z terenu wojew\u00f3dztwa ma\u0142opolskiego, nie potwierdzi\u0142o w tym zakresie jakichkolwiek zale\u017cno\u015bci. Co wi\u0119cej, szczepionka ta nie wykaza\u0142a \u017cadnego ujemnego wp\u0142ywu na rozw\u00f3j umys\u0142owy, psychomotoryczny ani na wyst\u0119powanie zaburze\u0144 zachowania u dzieci (badanie na populacji dzieci z Krakowa). R\u00f3wnie\u017c nie nale\u017cy obci\u0105\u017ca\u0107 szczepionek zawieraj\u0105cych tiomersal (konserwant szczepionkowy), szkodliwym wp\u0142ywem na zdrowie dzieci, poniewa\u017c mimo prowadzonych w wielu pa\u0144stwach bada\u0144, nie potwierdzono takich zale\u017cno\u015bci. Ponadto, w Polsce podobnie jak w innych bogatych pa\u0144stwach, szczepionki z tiomersalem s\u0105 sukcesywnie zast\u0119powane innymi preparatami i pozosta\u0142a ju\u017c tylko jedna szczepionka dla dzieci, kt\u00f3ra ten konserwant zawiera. W razie jakichkolwiek w\u0105tpliwo\u015bci co do sk\u0142adu i dzia\u0142ania szczepionek najlepiej wyja\u015bni\u0107 je u lekarza kwalifikuj\u0105cego do szczepienia. <\/p>\n
\tDzi\u0119ki szczepieniom gro\u017ane choroby staj\u0105 si\u0119 coraz rzadsze, zaczynamy zapomina\u0107 jak ci\u0119\u017cki przebieg mo\u017ce mie\u0107 wiele z nich. Nie oznacza to jednak, \u017ce mo\u017cemy przesta\u0107 si\u0119 szczepi\u0107, gdy\u017c jak pokazuj\u0105 dane epidemiologiczne z ostatnich lat, mo\u017ce to skutkowa\u0107 wybuchami epidemii nawet z przypadkami \u015bmiertelnymi. Choruj\u0105 w\u00f3wczas w du\u017cej mierze osoby, kt\u00f3re unikn\u0119\u0142y szczepie\u0144 w dzieci\u0144stwie i dzi\u0119ki odporno\u015bci zbiorowiskowej uda\u0142o im si\u0119 unikn\u0105\u0107 choroby przez wiele lat. Jednak po pewnym czasie, cz\u0119sto ju\u017c jako osoby doros\u0142e choruj\u0105 na choroby zaka\u017ane typowe dla wieku dzieci\u0119cego, kt\u00f3re w\u00f3wczas mog\u0105 mie\u0107 bardzo powa\u017cny przebieg i powik\u0142ania.<\/p>\n
\tNa razie nie mamy innej alternatywy \u2013 albo b\u0119dziemy si\u0119 szczepi\u0107 albo b\u0119dziemy wcze\u015bniej lub p\u00f3\u017aniej chorowa\u0107. <\/p>\n
\t <\/p>\n
\tdr hab. n. med. Dorota Mro\u017cek-Budzy\u0144
\tKonsultant wojew\u00f3dzki w dziedzinie epidemiologii
\tData wprowadzenia: 09.09.2013
\tData ostatniej aktualizacji: 09.09.2013<\/p>\n
\t <\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
\tSzczepienia ochronne stanowi\u0105 jedn\u0105 z najskuteczniejszych metod zapobiegania chorobom zaka\u017anym. Trzeba jednak wzi\u0105\u0107 pod uwag\u0119, \u017ce nie wszystkie osoby mog\u0105 korzysta\u0107 z tej metody profilaktyki, wskutek istnienia przeciwwskaza\u0144 medycznych, uniemo\u017cliwiaj\u0105cym poddanie si\u0119 szczepieniu ochronnemu. Dotyczy to m.in. os\u00f3b chorych na nowotwory oraz inne choroby przebiegaj\u0105ce z obni\u017ceniem odporno\u015bci. Ponadto nieliczne osoby, pomimo zastosowanego szczepienia, nie wytwarzaj\u0105 odporno\u015bci poszczepiennej. W tej sytuacji prowadzenie powszechnych szczepie\u0144 obowi\u0105zkowych, zapewnia w odniesieniu do wielu chor\u00f3b r\u00f3wnie\u017c ochron\u0119 osobom nieszczepionym, poprzez powstanie tzw. odporno\u015bci zbiorowiskowej. Jednak\u017ce aby osi\u0105gn\u0105\u0107 znacz\u0105ce efekty dla ca\u0142ych populacji, programy masowych szczepie\u0144 musz\u0105 by\u0107 wieloletnie i obejmowa\u0107 du\u017c\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 os\u00f3b, kt\u00f3re s\u0105 nara\u017cone na zachorowanie na dan\u0105 chorob\u0119 zaka\u017an\u0105. Na widoczne efekty tak przyj\u0119tych strategii szczepie\u0144 trzeba czasem czeka\u0107 kilka lat, chocia\u017c odporno\u015b\u0107 indywidualn\u0105 osoby szczepione uzyskuj\u0105 w ci\u0105gu kilku dni lub tygodni po szczepieniu.<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"footnotes":""},"categories":[52],"tags":[],"class_list":["post-226","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-szczepienia"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/wsse.krakow.pl\/page\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/226","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/wsse.krakow.pl\/page\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/wsse.krakow.pl\/page\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/wsse.krakow.pl\/page\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/wsse.krakow.pl\/page\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=226"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/wsse.krakow.pl\/page\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/226\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/wsse.krakow.pl\/page\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=226"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/wsse.krakow.pl\/page\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=226"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/wsse.krakow.pl\/page\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=226"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}