\tCHROM (z greckiego: chroma – barwa) jest stalowoszarym, twardym metalem. Bardzo czysty chemicznie (99,9999% Cr) jest gi\u0119tki i ci\u0105gliwy. Naturalny pierwiastek jest mieszanin\u0105 czterech izotopów;50 Cr,52 Cr, 53 Cr, 54 Cr. W zwi\u0105zkach chemicznych wyst\u0119puje na stopniach utlenienia: +2,+3,+6. Zwi\u0105zki chromu +6 sa zakwalifikowane jako rakotwórcze. Wolny metal otrzyma\u0142 w 1854 r R. Bunsen przez elektroliz\u0119 chlorku chromawego Cr Cl2 .<\/p>\n
\t1.BUDOWA CHEMICZNA
\t CHROM (z greckiego: chroma – barwa) jest stalowoszarym, twardym metalem. Bardzo czysty chemicznie (99,9999% Cr) jest gi\u0119tki i ci\u0105gliwy. Naturalny pierwiastek jest mieszanin\u0105 czterech izotopów;50 Cr,52 Cr, 53 Cr, 54 Cr. W zwi\u0105zkach chemicznych wyst\u0119puje
\t na stopniach utlenienia: +2,+3,+6. Zwi\u0105zki chromu +6 sa zakwalifikowane jako rakotwórcze.
\tWolny metal otrzyma\u0142 w 1854 r R. Bunsen przez elektroliz\u0119 chlorku chromawego Cr Cl2 .<\/p>\n
\t <\/p>\n
\t2.WYST\u0118POWANIE W PRZYRODZIE
\t Chrom nie wyst\u0119puje w przyrodzie w postaci elementarnej. W po\u0142\u0105czeniu z innymi pierwiastkami w chodzi w sk\u0142ad z\u0142ó\u017c mineralnych, z których podstawowe znaczenie przemys\u0142owe ma jedynie ruda chromitowa (FeCr2O4 ). Z pozosta\u0142ych zwi\u0105zków chromu tylko dwa wyst\u0119puj\u0105 w bardzo ma\u0142ych ilo\u015bciach w przyrodzie jako minera\u0142y. S\u0105 to: chromian o\u0142owiu (PbCrO4 – kriolit) i dichromian sodu (Na2Cr2O7 – lopezyt). Wysok\u0105 zawarto\u015bci\u0105 chromu odznaczaj\u0105 sie boksyty (zwi\u0105zki chromu z glinem) o zawarto\u015bci chromu 0,03%-0,08% Cr. Gleby z obszaru wyst\u0119powania rud niklono\u015bnych w Szklarach ko\u0142o Z\u0105bkowic \u015al\u0105skich zawieraj\u0105 0,08% – 0,25% Cr. W ska\u0142ach pochodzenia magmowego wyst\u0119puje jako chromono\u015bny minera\u0142 – magnetyt. Ska\u0142y Ksi\u0119\u017cycowe (bazalty) zawieraj\u0105 0,1% – 0,4% Cr. Chrom uczestniczy równie\u017c w sk\u0142adzie \u017cywych organizmów. Ro\u015bliny zawieraj\u0105 10 – 4 – 10 -60 % Cr, w przeliczeniu na such\u0105 mas\u0119 (wy\u017csze koncentracje chromu stwierdzono w ro\u015blinach rosn\u0105cych na glebach wzbogaconych w chrom).Obecno\u015b\u0107 chromu w powietrzu atmosferycznym jest wynikiem docierania do ziemi py\u0142u rodioaktywnego, dzia\u0142alno\u015bci wulkanicznej oraz emisji ze \u017aróde\u0142 przemys\u0142owych (elektrownie opalane w\u0119glem zawieraj\u0105cym chrom, cementownie, ch\u0142odnie wodne, w których chromiany stosowane s\u0105 jako inhibitory rdzy). Przyczyn\u0105 zanieczyszczania chromem wód i gleby s\u0105 opady atmosferyczne, wymywanie i wietrzenie ska\u0142, odprowadzanie \u015bcieków przemys\u0142owych itp.<\/p>\n
\tNajwi\u0119ksze z\u0142o\u017ca rud chromitowych spotyka si\u0119 w ZSRR, RPA, Zimbabwe. W Polsce niewielkie ilo\u015bci z\u0142ó\u017c wyst\u0119puj\u0105 na Dolnym \u015al\u0105sku.<\/p>\n
\t <\/p>\n
\t3.ZASTOSOWANIE
\t Zwi\u0105zki chromu s\u0105 stosowane w ró\u017cnych ga\u0142\u0119ziach przemys\u0142owych np. w procesach galwanicznych do chromowania ochronnego i dekoracyjnego przedmiotów stalowych lub mosi\u0119\u017cnych. W postaci chromu technicznego lub \u017celazochromu u\u017cywany jest jako dodatek do stali odpornych na korozj\u0119 – stali narz\u0119dziowych i konstrukcyjnych. Dodatek chromu do stali zwi\u0119ksza jej odporno\u015b\u0107 na dzia\u0142anie wysokich temperatur. Stale niskostopowe zawieraj\u0105ce do 1% Cr s\u0105 twarde i wytrzyma\u0142e mechanicznie. Stale wysokochromowe zawieraj\u0105ce do 30% Cr s\u0105 nierdzewne.<\/p>\n
\tZwi\u0105zki chromu sze\u015bciowarto\u015bciowego sa silnie truj\u0105ce; chromiany i dichromiany s\u0142u\u017c\u0105 jako pigmenty (np. \u017có\u0142cie\u0144 chromowa PbCr04 )do produkcji farb mineralnych wykorzystywanych w przemy\u015ble ceramicznym, w\u0142ókienniczym, tworzyw sztucznych i papierniczym oraz jako farby malarskie. S\u0105 tak\u017ce u\u017cywane jako inhibitory korozji, katalizatory w procesach polimeryzacji, jako utleniacze w syntezie organicznej, jako surowce w przemy\u015ble perfumeryjnym i do wyrobu atramentów, jako \u015brodki konserwuj\u0105ce drewno, jako materia\u0142y \u015bwiat\u0142oczu\u0142e w fotografice. Chromiany i dichromiany alkaliczne (Na i K) odgrywaj\u0105 szczególn\u0105 rol\u0119 w garbarstwie. Chromit (FeCr2 04) znajduje zastosowanie g\u0142ównie do produkcji materia\u0142ów ogniotrwa\u0142ych ( ceg\u0142y i cementy ognioodporne). Jest tak\u017ce surowcem do otrzymywania \u017celazo-chromu i innych zwi\u0105zków g\u0142ównie chromianów i dichromianów.<\/p>\n
\t4.DROGI WCH\u0141ANIANIA
\t W warunkach nara\u017cenia zawodowego zwi\u0105zki chromu sze\u015bciowarto\u015bciowego mog\u0105 by\u0107 wch\u0142aniane do organizmu cz\u0142owieka w uk\u0142adzie oddechowym, pokarmowym oraz przez skór\u0119.
\tIstotny wp\u0142yw na wielko\u015b\u0107 absorpcji ma rozpuszczalno\u015b\u0107 zwi\u0105zków w wodzie oraz wielko\u015b\u0107 cz\u0105stek aerozolu.<\/p>\n
\t5. KLINICZNE OBJAWY
\t Kliniczne objawy ostrego zatrucia to wymioty, biegunka, skaza krwotoczna, krwawienia z przewodu pokarmowego, wstrz\u0105s sercowo- naczyniowy. U ludzi przewlekle nara\u017conych zawodowo na kontakt z "Cr 6+" drog\u0105 inhalacyjn\u0105, mo\u017ce dochodzi\u0107 do martwicy, a nast\u0119pnie perforacji przegrody nosowej. Zwi\u0105zki chromu wywo\u0142uj\u0105 uszkodzenia uk\u0142adu oddechowego, przewodu pokarmowego, zmiany skórne, dzia\u0142aj\u0105 rakotwórczo, mutagennie, embriotoksycznie i teratogennie. Chrom jest astmogenem. Dwuchromiany i zwi\u0105zki "Cr6+ " wykazuj\u0105 w\u0142a\u015bciwo\u015bci uczulaj\u0105ce skór\u0119 – najcz\u0119stsza zawodowa choroba skóry u m\u0119\u017cczyzn. Rozpuszczalne zwi\u0105zki "Cr6+ " maj\u0105 silne w\u0142a\u015bciwo\u015bci utleniaj\u0105ce, przenikaj\u0105 przez skór\u0119 i b\u0142ony \u015bluzowe i dzia\u0142aj\u0105 silnie dra\u017cni\u0105co. Dzia\u0142anie par, py\u0142ów lub roztworu chromu na skór\u0119 powoduje:
\t – podra\u017cnienie, tzw. wrzód lub otwór chromowy w miejscach najwi\u0119kszego nara\u017cenia, np. na
\t wynios\u0142o\u015bciach kostnych r\u0105k i przedramion
\t – podra\u017cnienie b\u0142on \u015bluzowych – zaczerwienie gard\u0142a, podra\u017cnienie spojówek, obrz\u0119k gard\u0142a, katar,
\t krwawienie z nosa, owrzodzenie b\u0142ony \u015bluzowej nosa, perforacja przegrody nosowej
\t – cz\u0119stsze zapalenia zatok, polipy nosa, a w rzadkich przypadkach perforacj\u0119 b\u0142ony b\u0119benkowej<\/p>\n
\t W ocenie Mi\u0119dzynarodowej Agencji Bada\u0144 nad Rakiem (IARC) w Lyonie zwi\u0105zki "Cr 6+" s\u0105 zaliczane do grupy I, czyli do zwi\u0105zków o udowodnionym epidemiologicznie dzia\u0142aniu rakotwórczym. Rak p\u0142uc wyst\u0119puje po okresie utajenia, trwaj\u0105cym zwykle co najmniej 20 lat.<\/p>\n
\t6.CHROM "Cr 6+" W PRZEMY\u015aLE – wyst\u0119powanie
\t – obróbka rudy i produkcja zwi\u0105zków, takich jak: chromian, dwuchromian sodu, potasu,
\t dwuchromian amonowy, tlenek chromu
\t – produkcja stali nierdzewnej, galwanizacja (CrO3),
\t – wyprawianie skóry (Cr2[SO4]3,
\t – produkcja barwników (chromian o\u0142owiu i cynku),
\t – u\u017cywanie cementu,
\t – barwienie tkanin (tlenek chromu, siarczan chromu),
\t – produkcja szk\u0142a (tlenki chromu)
\t – inhalacja lub kontakt skóry z parami, py\u0142em lub dymem zawieraj\u0105cymi chrom,
\t – bezpo\u015bredni kontakt z wodnymi roztworami chromu np. pracownicy garbarni.<\/p>\n
\t7.CHROM "Cr 6+" W \u017bYCIU CODZIENNYM – wyst\u0119powanie
\t– kleje
\t– zapa\u0142ki
\t– popió\u0142
\t– farby chromowe
\t– \u015brodki wybielaj\u0105ce i pior\u0105ce
\t– kamienie szlachetne (rubin)
\t– rubinowe \u0142o\u017cyska w zegarkach
\t– chromowana skóra
\t
\tLITERATURA:
\t1. Czynniki rakotwórcze IMP 1993r
\t2. Zwi\u0105zki Chromu(VI)- Zeszyt nr 10 IMP
\t3. Ilustrowana encyklopedia dla wszystkich – Chemia1990r
\t4.Geochemia i surowce mineralne -A.Pola\u0144ski 1988r
\t5. Kamienie szlachetne -Arkady1993r
\t LHP in\u017c Jolanta Pierzcha\u0142a<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
\tCHROM (z greckiego: chroma – barwa) jest stalowoszarym, twardym metalem. Bardzo czysty chemicznie (99,9999% Cr) jest gi\u0119tki i ci\u0105gliwy. Naturalny pierwiastek jest mieszanin\u0105 czterech izotopów;50 Cr,52 Cr, 53 Cr, 54 Cr. W zwi\u0105zkach chemicznych wyst\u0119puje na stopniach utlenienia: +2,+3,+6. Zwi\u0105zki chromu +6 sa zakwalifikowane jako rakotwórcze. Wolny metal otrzyma\u0142 w 1854 r R. Bunsen przez elektroliz\u0119 chlorku chromawego Cr Cl2 .<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"footnotes":""},"categories":[31],"tags":[],"class_list":["post-83","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-srodowisko-pracy"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/wsse.krakow.pl\/page\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/83","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/wsse.krakow.pl\/page\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/wsse.krakow.pl\/page\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/wsse.krakow.pl\/page\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/wsse.krakow.pl\/page\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=83"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/wsse.krakow.pl\/page\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/83\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/wsse.krakow.pl\/page\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=83"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/wsse.krakow.pl\/page\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=83"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/wsse.krakow.pl\/page\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=83"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}